DEHB tedavisi ne kadar sürmeli? 576 çocuğun beş yıllık izlemi
How long should ADHD treatment last? A five-year follow-up of 576 children
Türkiye'de 16 merkezin katıldığı izlem çalışmasında ilaç tedavisini daha uzun sürdüren çocuklarda beş yıl sonraki genel iyileşme daha iyiydi. Akran zorbalığı, uzun internet süresi ve okulu bırakma ise gidişi kötüleştiriyordu.In a 16-centre follow-up study in Türkiye, children who stayed on medication longer showed better global improvement after five years; bullying, long internet use and dropping out of school predicted worse outcomes.
Bu yazı Türkçe yayımlanmıştır.
Ailelerin DEHB tanısından sonra en sık sorduğu sorulardan biri şu: "Bu ilaç ne kadar sürecek?" Kısa cevabı yok; ama artık Türkiye'den elimizde iyi bir uzun dönem verisi var.
Türkiye'nin 13 ilinden 16 çocuk ve ergen psikiyatrisi kliniğinin katıldığı bu çalışmada, beş yıl önce 7–12 yaşındayken DEHB tanısı alan 576 çocuk yeniden değerlendirildi. Bugün 12–18 yaşındalar. Ondokuz Mayıs Üniversitesi olarak biz de bu çok merkezli ekibin içinde yer aldık.
Nasıl yaptık?
Anne babalar, hem tanı sırasında hem de şimdi aynı belirti ölçeğini doldurdu. Klinisyenler çocuğun bugünkü durumunu ve beş yıl içindeki iyileşme düzeyini standart bir ölçekle puanladı. Bu süre içindeki ilaç kullanımı, psikoterapi alıp almadığı, yaşam olayları ve alışkanlıklar kaydedildi.
Çalışma "doğal izlem" tasarımındaydı: kimseye rastgele tedavi atanmadı, aileler ve hekimler kendi kararlarını verdi, biz sonucu kaydettik. Bu, gerçek hayata yakın ama dikkatle yorumlanması gereken bir yöntemdir.
Ne bulduk?
Beş yıl sonunda belirti puanları grubun tamamında anlamlı biçimde düşmüştü; DEHB belirtileri ergenlikte çoğu çocukta hafifler. Ama iyileşmenin derecesi çocuktan çocuğa çok farklıydı ve bazı etkenler belirgin biçimde ayrışıyordu.
Daha iyi gidişle ilişkili bulunanlar: ilaç tedavisini daha uzun süre sürdürmüş olmak, psikoterapi almış olmak ve ailenin sosyoekonomik düzeyinin daha yüksek olması.
Daha kötü gidişle ilişkili bulunanlar: tanı sırasında davranım sorunu belirtilerinin fazla olması, akran zorbalığına uğramış olmak, günlük internet süresinin uzun olması, okulu bırakmış olmak, sigara içmek ve yaşın daha büyük olması.
Aileler için ne anlama geliyor?
İlk mesaj basit: DEHB'de ilaç tedavisi kısa bir "kür" değildir. Belirtiler sürdüğü sürece tedaviyi hekimle birlikte sürdüren çocukların beş yıl sonra daha iyi durumda olduğunu görüyoruz. İlacı aralıklı kesip başlamak, yan etkiden ya da "alışır mı" kaygısından ötürü erkenden bırakmak ailelerin en sık yaptığı şeylerden biri; bu kararı tek başına vermek yerine hekiminizle konuşun.
İkinci mesaj, ilacın tek başına yeterli olmadığı. Psikoterapi almış çocuklar daha iyiydi. Zorbalığa uğrama, ekran süresi ve okul devamı gibi etkenler de en az ilaç kadar önemli görünüyor. Bunların çoğu, okul ve aile iş birliğiyle müdahale edilebilir alanlar.
Son söz: bu çalışma "uzun ilaç kullanımı iyileşmeye yol açar" demiyor; "uzun ilaç kullananlar daha iyi durumda" diyor. Aradaki fark, aşağıdaki kutuda biraz daha açık.
Kaynak: Ercan ES, Bilgiç A, Tufan AE, … Usta MB, … Özyürek SE. The effect of treatment duration on the prognosis of ADHD: a multi-center naturalistic follow-up study. Psychiatry Research. 2025;351:116588. doi:10.1016/j.psychres.2025.116588