Hayal kuran, yavaş ve "dalgın" çocuklar: bilişsel kopma sendromunda ilaçlar işe yarıyor mu?
Daydreaming, slow and 'foggy' children: do medications help in cognitive disengagement syndrome?
Bilişsel kopma sendromu (eski adıyla yavaş bilişsel tempo) DEHB'den ayrı bir tablo. Meta-analizimizde atomoksetin ve metilfenidat için ılımlı ama henüz kesinleşmemiş bir yarar bulduk.Cognitive disengagement syndrome (formerly sluggish cognitive tempo) is distinct from ADHD. Our meta-analysis found a modest, still preliminary benefit for atomoxetine and methylphenidate.
Bu yazı Türkçe yayımlanmıştır.
Bazı çocuklar hareketli değildir, sınıfı karıştırmaz; ama hep "başka bir yerdedir". Dalgın bakar, yavaş yanıt verir, söyleneni duymamış gibidir, zihni "sisli"dir. Bu tabloya uzun süre yavaş bilişsel tempo dendi; bugün bilişsel kopma sendromu (BKS) adı tercih ediliyor.
BKS, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna benzer ama ondan ayrı bir yapı olarak giderek daha iyi tanınıyor. DEHB'li çocukların bir kısmında BKS belirtileri de vardır; bazı çocuklarda ise tablo tek başına görülür. Ailelerin sorusu çoğu zaman aynı: "DEHB ilaçları buna da iyi gelir mi?"
Ne yaptık?
Bu soruya kanıtla yanıt vermek için literatürdeki tüm ilaç çalışmalarını sistematik biçimde taradık. BKS belirtilerini sonuç ölçütü olarak bildiren çalışmaları seçtik; kontrollü çalışmaları sayısal olarak birleştirdik, açık etiketli çalışmaları niteliksel olarak değerlendirdik.
Ne bulduk?
Toplam yedi çalışma ölçütlerimizi karşıladı; bunların yalnızca üçü meta-analize yetecek veri sunuyordu. Örneklemler küçüktü. Birleştirilmiş etki ılımlı düzeydeydi ve istatistiksel olarak anlamlıydı; ancak güven aralığı geniş, çalışmalar arası farklılık yüksekti.
Öne çıkan iki ilaç atomoksetin ve metilfenidattı. Her ikisi de BKS belirtilerinde ılımlı iyileşmeyle ilişkiliydi. Yine de kanıtın sınırlı olduğunu açıkça söylemek gerekiyor: az sayıda çalışma, farklı ölçekler, farklı hasta grupları (örneğin DEHB ile birlikte disleksisi olan çocuklar).
Aileler için ne anlama geliyor?
Birincisi, çocuğunuzun "tembel" ya da "ilgisiz" olmadığını bilin; BKS tanımlanabilir ve değerlendirilebilir bir tablodur. Çocuk psikiyatristi, DEHB ile ayrımını ve eşlik eden durumları (öğrenme güçlüğü, kaygı, depresyon) değerlendirir.
İkincisi, ilaç konusunda beklentiyi doğru kurmak gerekiyor. Eldeki veriler atomoksetin ve metilfenidatın bir miktar yardımcı olabileceğini düşündürüyor; ama bu etki DEHB'deki kadar güçlü ve tutarlı değil. Hekiminiz ilaç önerirse bu, çoğu zaman eşlik eden DEHB belirtileri ve çocuğun genel işlevselliği göz önüne alınarak verilen bir karardır. İlacın yararını birlikte izlemek, yarar görülmüyorsa planı gözden geçirmek esastır.
Üçüncüsü, bu alanda büyük ve iyi tasarlanmış çalışmalara ihtiyaç var. Şenay Kılınçel ile birlikte editörlüğünü üstlendiğimiz Her Yönüyle Bilişsel Kopma Sendromu kitabında (Efe Akademi) tablonun tanınması, ayırıcı tanısı ve tedavisi ayrı bölümlerde ele alınıyor.
Kaynak: Kılınçel Ş, Bulut F, Göksel P, Usta MB, Kılınçel O. Preliminary efficacy of pharmacological treatments on sluggish cognitive tempo (cognitive disengagement syndrome): a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Psychiatry. 2026;17:1787612. doi:10.3389/fpsyt.2026.1787612