'Zor çocuk' ve 'başa çıkma' kavramları
'Difficult child' and 'coping'
Normal gelişimin dışında özellikleri olan çocuklar ve ebeveynlik becerilerinin geliştirilebilirliği üzerine.On children whose traits fall outside typical development, and on how parenting skills can be developed.
Bu yazı Türkçe yayımlanmıştır.
Çocukları büyütmek ve kendi başlarına hayatta kalma becerilerini edindirmek başlı başına zor, başa çıkılması gereken bir görev. "Zor çocuk" kavramıyla ise normal gelişimin dışında birtakım özellik ve davranışları olan çocuklardan söz etmek istiyorum. Bu özellikler ve davranışlar çocuğun doğal özelliklerinin ya da mizacının bir parçası olabileceği gibi birtakım psikolojik ya da ruhsal sorunların işaretçisi de olabilir. Çocuğun hayatının muhtemelen en önemli döneminde, yani çocuklukta yapılacak küçük müdahalelerin onun geleceğinde büyük değişiklikler yaratabileceğini biliyoruz. Bu dönemde çocuğunuza yapacağınız maddi ve manevi bütün yatırımlar, hem aileniz hem de çocuğunuz için en kârlı yatırımlar olacaktır.
"Başa çıkmak" derken, zor çocuğun hayattaki becerileri kazanmasını sağlamanın sıradan ebeveynlikten daha fazla çaba, bilgi ve yardım gerektirdiğini kastediyorum. Ebeveynlik becerilerinin çoğunlukla doğuştan geldiği, sonradan öğrenilen kısmının sınırlı olduğu düşünülür. Birçok ebeveynlik becerisi atalarımızdan bize kalan en önemli mirastır; muhtemelen genetik olarak kodlanmıştır ve her birey bu mirastan farklı oranlarda yararlanmıştır. Sonuçta insanlığın başından beri çocuklar yetiştiriliyor ve bu konuda başarılı olduğumuzu insanlığın ve bilimin ilerlemesine bakarak söyleyebiliriz.
Peki bu beceriler geliştirilebilir mi? Elbette. Kolay mı? Maalesef çok kolay değil; elimizde olmayan birçok faktör (çevresel, ekonomik, eğitimsel) nedeniyle bu becerilerimizi ve potansiyelimizi ortaya çıkarmakta zorlanabiliriz. Burada paylaşmak istediğim, her gün klinikte ailelerle konuştuğumuz ve işe yaradığını düşündüğüm en özet başa çıkma teknikleri. Elbette her çocuk farklıdır; kolay çocuklarda birbirine benzer öyküler duyarken konu zor çocuklar olduğunda işler karmaşıklaşır.
Bu nedenle burada sözü edilen yöntemler çocuğunuz için tıbbi bir önerinin yerine geçmez; hatta çocuğunuza hiç uygun olmayabilir. Çocuğunuzla ilgili başa çıkmakta zorlandığınız bir sorun varsa, çocuklarla çalışan bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız en hızlı, en ekonomik ve en doğru çözüm olacaktır.