TIP ÖĞRENCİLERİ İÇİN · 20 DAKİKA
23 okunmamış bildirim
Brain rot mu?
Dijital çağda gençlik: memeler, veriler ve klinik
Doç. Dr. Miraç Barış Usta
Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi
Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD · Kasım 2026
MEME · This is fine: yanan odada kahvesini içen köpek
Oda: Saat 03.17 · ödev teslimi 08.30 · ekran süresi 9 sa
Köpek: “Her şey yolunda. Son bir video.”
Kapanışta aynı köpek geri dönüyor.
01 · ISINMA
Telefonunuzu çıkarın. Evet, şimdi.
Ayarlar › Ekran Süresi (iOS) ya da Dijital Denge (Android): günlük ortalamanız kaç saat?
A
0–2 sa
B
2–4 sa
C
4–6 sa
D
6+ sa
Bonus: Bu sabah telefona yataktan çıkmadan mı baktınız?
Tahmininiz telefondaki sayıyla tutuyor mu? Bu farka 19. slaytta döneceğiz.
MEME · SpongeBob “aşırı ekran süresi sağlığı etkiler” yazan kâğıdı okuyup yakıyor
Haftalık Ekran Süresi raporu gelince biz.
Etkileşim: el kaldırarak oylama · Bonus soru verisi: TÜİK 2024
02 / 23
01 · ISINMA
Sözlükler yılın kelimesini değil, yılın semptomunu seçiyor.
KELİME
KİM SEÇTİ
KLİNİK KARŞILIĞI
brain rot
beyin çürümesi
OXFORD · 2024
dikkat ve zihinsel yorgunluk
rage bait
öfke yemi
OXFORD · 2025
öfke ve duygu düzenleme
parasocial
tek taraflı yakınlık
CAMBRIDGE · 2025
bağlanma ve ilişki
vibe coding
hisle kodlama
COLLINS · 2025
beceriyi yapay zekâya devretmek
mogging
gölgede bırakmak
COLLINS · 2026
beden imajı ve karşılaştırma
Collins 3 Kasım 2026’da “mogging”i seçti; kelimenin kullanımı bir yılda %210 arttı.
MEME · Genişleyen beyin şablonu: dört panelde giderek parlayan beyin
brain rot
rage bait
parasocial
mogging
Oxford Languages 2024–25 · Cambridge Dictionary 2025 · Collins 2025–26 (AP, 3.11.2026)
03 / 23
01 · ISINMA
Soru artık “çevrimiçi mi?” değil, “ne zaman çevrimdışı?”
%91,3
TÜRKİYE · TÜİK 2024 · 6–15 YAŞ
internet kullanıyor. Sosyal medya %66,1; 6–10 yaşta bile %53,5 (YouTube dahil).
%40
ABD · PEW, ARALIK 2025 · 13–17 YAŞ
“neredeyse sürekli” çevrimiçi; on yıl önce bu oran %24’tü.
%11
44 ÜLKE · WHO/HBSC 2024 · 11–15 YAŞ
problemli sosyal medya kullanımı; 2018’de %7’ydi. Kızlarda daha sık.
MEME · Stonks: takım elbiseli Meme Man ve yükselen grafik
Problemli sosyal medya kullanımı %7 → %11
Grafik yükseliyor; bu sefer iyi haber değil.
TÜİK, 24.10.2024 · Pew Research Center, 9.12.2025 · Boniel-Nissim ve ark., WHO/HBSC 2024
04 / 23
02 · BEYİN VE TASARIM
Ergen beyninde gaz pedalı tam; frenler hâlâ montajda.
İkili sistem modeli
Ödül sistemi ergenlikte erken hızlanır; kontrol ağları daha geç olgunlaşır. Basitleştirilmiş ama öğretici bir model. — Casey ve ark., 2008
Bu salondaki beyinler de şantiye
Beyaz cevher hacmi ancak 29 yaş civarında zirveye ulaşır. — Bethlehem ve ark., 2022
Beğeninin gücü
Çok beğenilen fotoğraf ergen beyninde ödül bölgelerini daha çok çalıştırır; riskli fotoğrafta kontrol ağı daha az devreye girer. — Sherman ve ark., 2016
MEME · Drake şablonu: üstte reddediyor, altta onaylıyor
Prefrontal korteks: “Yarın 08.30’da sınav var.”
Nucleus accumbens: “+47 beğeni.”
Kim kazanır, hepimiz biliyoruz.
Casey ve ark., 2008 · Bethlehem ve ark., Nature 2022 · Sherman ve ark., Psychol Sci 2016
05 / 23
02 · BEYİN VE TASARIM
Akışın sonu yok; çünkü son, iş modelinin sonu olurdu.
Değişken ödül
Ödülün ne zaman geleceği belirsizse davranış en zor söner. Akışı aşağı çekip yenilemek, kumar makinesinin kolunu çekmeye benzer.
Tasarım artık hukuki bir konu
AB, 2026’da TikTok, Instagram ve Facebook’un bağımlılık yapıcı tasarımını yasaya aykırı buldu (ön bulgu).
Alışkanlık beyne yazılıyor mu?
Sosyal medyayı sık kontrol eden 12 yaşındakilerde beynin sosyal ödüle duyarlılığı 3 yılda farklı gelişti. İlişki var; neden-sonuç belli değil.
Bonus: hayalet titreşim
Hastane çalışanlarının %68’i titreşmeyen telefonunu titriyor sandı; en sık da asistanlar.
MEME · Pavlov’un klasik koşullanma deneyi: zil, yemek ve salya
Zil: Salonda birinin bildirim sesi
Köpek: Salonun tamamı elini cebine götürür.
Kimin telefonu çaldığı hiç önemli değil.
Ferster ve Skinner 1957 · Avrupa Komisyonu, 6.2 ve 10.7.2026 · Maza 2023 · Rothberg 2010
06 / 23
03 · ZARAR MI, ABARTI MI? · SALON OYLAMASI
Kaygılı Kuşak mı, ahlaki panik mi?
TEZ
Haidt, 2024 · “Kaygılı Kuşak”
2010–2015 arasında oyunla geçen çocukluk, telefonla geçen çocukluğa dönüştü.
Dört zarar: sosyal yoksunluk, uykusuzluk, dikkat bölünmesi, bağımlılık.
Dört öneri: liseden önce akıllı telefon yok · 16’dan önce sosyal medya yok · telefonsuz okul · daha çok serbest oyun.
ANTİTEZ
Odgers, 2024 · Orben ve Przybylski, 2019
Kanıt karışık: birlikte görülmek, neden olmak değildir.
355 bin ergende teknoloji kullanımı, iyi oluştaki farkın en fazla %0,4’ünü açıklıyor.
Bu, düzenli patates yemenin iyi oluşla ilişkisine yakın bir büyüklük.
MEME · İki düğme: hangi düğmeye basacağına karar veremeyen terli adam
Ekran suçlu
Ekran masum
Kanıt okuyan tıp öğrencisi
Kanıt üçüncü düğmeye basıyor: kime, ne zaman, nasıl?
Haidt, The Anxious Generation, 2024 · Odgers, Nature 2024 · Orben ve Przybylski, Nat Hum Behav 2019
07 / 23
03 · ZARAR MI, ABARTI MI?
Kronometreye değil, kontrol kaybına bakın.
2 kat
Bağımlılık örüntüsü artan çocuklarda intihar davranışı riski. Toplam ekran süresi ise riskle ilişkili değil (4285 çocuk, 4 yıl). — Xiao ve ark., 2025
~1/3
Çocukların yaklaşık üçte birinde 11 yaşından itibaren bağımlılık örüntüsü artıyor.
%10
Kaydırdıktan sonra kendini daha kötü hisseden ergenler. Çoğu ise daha iyi ya da aynı hissediyor. — Beyens ve ark., 2020
Ortalama etki küçük; ama ortalama ergen diye biri yok.
MEME · Scooby-Doo: Fred kötü adamın maskesini çıkarıyor
Ekran süresi
Kontrol kaybı
Hekim
Klinik soru “Kaç saat?” değil, “Bırakabiliyor musun?”
Xiao ve ark., JAMA 2025;334:219–228 · Beyens ve ark., Sci Rep 2020
08 / 23
03 · ZARAR MI, ABARTI MI?
Sosyal medyanın yan etki profili yaşa ve hastaya göre değişir.
Duyarlılık pencereleri
Kızlarda 11–13, erkeklerde 14–15 yaş: bu dönemde daha çok kullanım, bir yıl sonra daha düşük yaşam doyumuyla ilişkili. — Orben ve ark., 2022
Zaten zorlananlar
Ruhsal bozukluğu olan ergenler daha uzun süre kullanıyor; kaygı ya da depresyonu olanlar kendini daha çok kıyaslıyor, beğeniye göre daha çok inip çıkıyor. — Fassi ve ark., 2025
12 yaşında akıllı telefon
Sahip olanlarda depresyon, obezite ve yetersiz uyku daha sık (10.588 çocuk). — Barzilay ve ark., 2026
MEME · The Office: Pam iki resmi gösteriyor
12 yaşında Instagram
20 yaşında Instagram
Bu iki resmin farkını bulun.
Bunlar aynı resim değil.
Yaş, resmi değiştirir.
Orben ve ark., Nat Commun 2022 · Fassi ve ark., Nat Hum Behav 2025 · Barzilay ve ark., Pediatrics 2026
09 / 23
03 · ZARAR MI, ABARTI MI?
Eskiden sınıfın en güzeliyle kıyaslanırdın; şimdi gezegenin en filtrelisiyle.
Şirketin kendi araştırması
Sızan Meta belgelerine göre bedeninden memnun olmayan genç kızların %32’si, Instagram’ın bunu kötüleştirdiğini söylüyor. — WSJ, 2021
Yılın kelimesi: mogging
Birini, çoğu zaman görünüş üzerinden, “gölgede bırakmak”. Şakanın dili, karşılaştırmanın dili. — Collins, 2026
Nüans: mecra değil, içerik
71 çalışmalık meta-analizde kısa video kullanımı beden imajı ve benlik saygısıyla ilişkili bulunmadı. — Nguyen ve ark., 2025
Kızlar daha çok etkileniyor
Problemli sosyal medya kullanımı kızlarda %13, erkeklerde %9. — WHO/HBSC, 2024
MEME · Instagram’da karakal, gerçekte manul kedisi
Sabah 07.00 · doğal ışık #filtresiz
Gerçek: sabah 07.00 nöbet çıkışı
Wells ve ark., WSJ 14.9.2021 · Collins 2026 · Nguyen ve ark., Psychol Bull 2025 · WHO/HBSC 2024
10 / 23
04 · YAN ETKİLER
Gece yarısı bildirimi, sabah 08.30 dersinin faturasıdır.
YATARKEN KULLANIM
2,17
Yetersiz uyku süresi
YATARKEN KULLANIM
2,72
Gündüz aşırı uykululuk
CİHAZ ODADA
1,79
Yetersiz uyku, hiç kullanılmasa bile
Sayılar risk artışını (OR) gösterir · 20 çalışma, 125 bin çocuk ve ergen — Carter ve ark., 2016
Türkiye’de de: çocukların %17,2’si ekran başında fazla kaldığı için daha az uyuduğunu söylüyor. — TÜİK, 2024
Erken telefon, kısa uyku: 12 yaşında akıllı telefonu olanlarda yetersiz uyku daha sık. — Barzilay ve ark., 2026
MEME · Anakin ve Padmé dört panel
Bir bölüm daha, sonra yatarım.
Sonra uyursun, değil mi?
…uyursun, değil mi?
Saat 02.47 · bölüm 9.
Carter ve ark., JAMA Pediatr 2016 · TÜİK 2024 · Barzilay ve ark., Pediatrics 2026
11 / 23
04 · YAN ETKİLER
15 saniyelik akış, 45 dakikalık derse karşı.
−0,38
Kısa video arttıkça dikkat azalıyor (korelasyon, r); 71 çalışma, 98 bin kişi. — Nguyen ve ark., 2025
−0,41
En güçlü bağ dürtü kontrolüyle. Stres ve kaygı da eşlik ediyor.
%91
İki hafta mobil interneti kapatılan yetişkinlerde dikkat, ruh hâli ya da iyi oluşta düzelme oranı (randomize çalışma). — Castelo ve ark., 2025
Ters yön de mümkün: çalışmaların çoğu kesitsel; dikkat güçlüğü olan gençler kısa videoya daha çok yöneliyor olabilir.
MEME · Kıskanç sevgili: yürüyen adam başka birine dönüp bakıyor
15 saniyelik video
Tıp öğrencisi
45 dk ders
Bu slayt açıkken telefonunuza kaç kez baktınız?
Nguyen ve ark., Psychol Bull 2025 · Castelo ve ark., PNAS Nexus 2025
12 / 23
04 · YAN ETKİLER
Oyun oynamak tanı değildir; hayatın oyunda kalması tanıdır.
ICD-11 · 6C51 OYUN OYNAMA BOZUKLUĞU
genellikle ≥ 12 ay
1 · Kontrol kaybı
2 · Oyun her şeyin önüne geçer
3 · Olumsuz sonuçlara rağmen sürer
4 · İşlevsellik belirgin bozulur
Yaygınlık: dünyada yaklaşık %2–3; erkeklerde 2,5 kat sık. Bulunan oranı büyük ölçüde kullanılan ölçek belirliyor. — Stevens ve ark., 2021
Türkiye’den sinyal: düzenli oynayan çocukların %40,1’i planladığından uzun oynuyor; %23,4’ü oynamadığında huzursuz ve mutsuz. — TÜİK, 2024
Öbür yüz: oyunlar bilişsel ve sosyal beceri kazandırabilir (Granic, 2014); şiddet davranışıyla nedensel bağ gösterilmedi (APA, 2020); DEHB için FDA izinli ilk reçeteli oyun (Kollins, 2020).
MEME · Kediye bağıran kadın: bağıran iki kadın ve masadaki beyaz kedi
Kadın: “Üç saattir oynuyorsun!”
Kedi: “Ranked maçtan çıkılmaz, anne.”
Ailelere ipucu: “Hemen kapat” yerine “Bu maç bitince kapat.”
WHO ICD-11 6C51 · Stevens ve ark., 2021 · TÜİK 2024 · Granic 2014 · APA 2020 · Kollins 2020
13 / 23
04 · YAN ETKİLER · BU SLAYTTA BİLEREK MEME YOK
Ekran görüntüsü, dijital çağın silinmeyen mürekkebidir.
SİBER ZORBALIK
%16
kızlarda, %15 erkeklerde; 2018’de %13 ve %12’ydi. Yaklaşık altı gençten biri.
WHO/HBSC 2024 · 11–15 yaş
RIZASIZ PAYLAŞIM
%12
cinsel içerikli bir görüntüyü rızasız iletmiş. Gönderen %14,8, alan %27,4.
Madigan ve ark., 2018 · 39 çalışma
KIRMIZI BAYRAKLAR
● Yetişkin bir yabancıyla gizli yakınlık
● Hediye, para, oyun içi ödeme
● “Başka uygulamaya geçelim”
● Tehdit ve şantaj
HEKİM NE YAPAR?
Suçlamadan dinleyin. “Telefonunu alırım” korkusu çocuğu susturur.
Kanıtı doğru saklayın. Zorbalıkta ekran görüntüsü alın. Cinsel içerikli görüntüyü asla kaydetmeyin, iletmeyin: bildirin.
Bildirin. ihbarweb.org.tr · Alo 141 Güvenli İnternet · ALO 183 · acil durumda 112
Kaldırtın. takeitdown.ncmec.org: 18 yaşından önce çekilmiş görüntüler için, görüntüyü yüklemeden.
WHO/HBSC 2024 (Cilt 2) · Madigan ve ark., JAMA Pediatr 2018 · BTK Güvenli İnternet Merkezi · NCMEC
14 / 23
04 · YAN ETKİLER
Algoritma tanı koymaz; ama tanıyı trend yapabilir.
%52
En popüler 100 TikTok DEHB videosunun yanıltıcı oranı; yalnız %21’i yararlı. Yanıltıcıların çoğunu sağlık profesyoneli olmayanlar yüklemiş. — Yeung ve ark., 2022
“TikTok tikleri”
Pandemide yayılan videolarda kol hareketleri baskın, koprolali ve kendine zarar sık: tipik Tourette’e değil, fonksiyonel tiklere benziyor. — Olvera ve ark., 2021
Ders kitabına girdi
Lewis 6. baskının yeni epidemiyoloji bölümü bu bulguları ve “13 Reasons Why” tartışmasını işliyor. — Lewis 6e, Bölüm 4.1
Klinik çıkarım
“TikTok’ta gördüm” diyen gençle alay etmeyin: kaynağı sorun, ölçütleri birlikte okuyun, tanıyı klinik değerlendirme koysun.
@algoritma · 01.12
Kimse:
Hiç kimse:
Kesinlikle hiç kimse:
TikTok: “Bu 5 belirti sende varsa kesin DEHB’sin.”
“Kimse: / TikTok:” formatı; salona yüksek sesle okutun.
Yeung ve ark., Can J Psychiatry 2022 · Olvera ve ark., Mov Disord Clin Pract 2021 · Lewis 6e, 2026
15 / 23
04 · YAN ETKİLER
İyi arkadaş bazen “saçmalıyorsun” der; sohbet botu genellikle demez.
%64
ABD’li ergenlerin sohbet botu kullanma oranı; yaklaşık %30’u her gün. — Pew, 2025
%72
Bir “yapay zekâ arkadaşı” denemiş ergenler; %52’si düzenli kullanıcı. — Common Sense Media, 2025
%13,1
12–21 yaşta ruh sağlığı tavsiyesini yapay zekâdan alanlar; kullananların %93’ü yararlı bulmuş. — McBain ve ark., 2025
Kurallar geliyor: Kaliforniya SB 243 (1 Ocak 2026) yapay olduğunu açıklamayı, küçüklere cinsel içerik engelini ve kriz protokolünü zorunlu kıldı. Character.AI 25 Kasım 2025’ten beri 18 yaş altına serbest sohbet açmıyor.
MEME · Bu bir güvercin mi? şablonu: gözlüklü adam kelebeği gösteriyor
Ergen
Sohbet botu
Bu bir terapist mi?
Sohbet botu çoğu zaman hak verir; iyi terapist bazen itiraz eder.
Pew 2025 · Common Sense Media 2025 · McBain ve ark., JAMA Netw Open 2025 · SB 243 · Character.AI
16 / 23
05 · KURALLAR
Yaş sınırı başlangıç çizgisidir, bitiş çizgisi değil.
−%37
AVUSTRALYA · 16 YAŞ ALTI · ARALIK 2025’TEN BERİ
16 yaş altı hesap sahipliğinde düşüş (Haziran 2026); ilk ayda 4,7 milyon hesap kapatıldı ya da kısıtlandı. — eSafety, 2026
%6
AVRUPA BİRLİĞİ · DİJİTAL HİZMETLER YASASI
Küresel cironun bu oranına kadar ceza. Hedef yaş değil, tasarım: sonsuz kaydırma, otomatik oynatma, bildirim. — Avrupa Komisyonu, 2026
~40 dk
İNGİLTERE · OKULDA TELEFON KISITLAMASI
Okul saatinde daha az telefon; ama toplam kullanımda ve iyi oluşta fark yok (30 okul, 1227 öğrenci; kesitsel). — Goodyear ve ark., 2025
Lehte: kolektif eylem sorununu çözer, gelişimsel pencereyi korur. Aleyhte: mahremiyet ve kimlik doğrulama, VPN ile aşılabilirlik, kırılgan gençlerin destek ağını kaybetmesi.
MEME · Panik / Kalm şablonu: Meme Man dört panelde panikliyor ve sakinleşiyor
12 yaşında, TikTok’ta hesabı var.
Yaş sınırı yürürlüğe girdi.
Çocuk VPN’i keşfetti.
Ebeveyn, çocuğuyla konuşmayı keşfetti.
eSafety Commissioner 2026 · Avrupa Komisyonu 2026 · Goodyear ve ark., Lancet Reg Health Eur 2025
17 / 23
05 · KURALLAR · TÜRKİYE
Türkiye, 1 Kasım 2026’dan beri bu deneyin içinde.
22 NİS 2026
7578 sayılı Kanun TBMM’de kabul edildi: 15 yaş altına sosyal medya hizmeti sunulamaz.
10 EKİ 2026
Uygulama yönetmeliği Resmî Gazete’de (sayı 33396); düzenleyen Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik Başkanlığı.
1 KAS 2026
Yürürlük. Yeni hesaplarda e-Devlet belgesiyle yaş doğrulaması; 15 yaş altının başvurusu reddedilir.
31 MAR 2027
Mevcut hesaplarda doğrulama için son tarih; 15 yaş altında olduğu belirlenen hesaplar kapatılır.
15–17 YAŞ HESAPLARINDA
✓ Hesap varsayılan olarak gizli
✓ Canlı yayın yok
✓ Kişiselleştirilmiş reklam yok
✓ Sonsuz kaydırma yok
✓ Mesaj yalnız takip edilen hesaplardan
✓ Takipçi ve takip listeleri başkalarına kapalı
✓ Ebeveyne denetim: ayarlar, süre sınırı, ücretli işlem onayı
Okulda: MEB 2026–27 genelgesine göre sınıfta cep telefonu yasağı sürüyor.
Neden önemli? TÜİK 2024: 6–10 yaşta bile sosyal medya kullanımı %53,5 (YouTube dahil).
7578 s. Kanun · Yönetmelik, RG 10.10.2026/33396 · MEB 2026–27 genelgesi · TÜİK 2024
18 / 23
06 · KLİNİKTE
“Kaç saat?” yerine “Orada neler oluyor?”
5 SORULUK MEDYA ÖYKÜSÜ
1
Ne zaman?
Yatmadan önce son, uyanınca ilk iş mi? Derste, yemekte mi?
2
Ne yapıyorsun, kiminle?
Kaydırmak, oyun, mesajlaşmak, üretmek: hepsi aynı “ekran süresi” değil.
3
Sonra nasıl hissediyorsun?
Rahatlamış mı, kıyaslanmış mı, öfkeli mi? Hangi hesaplardan sonra?
4
Bırakmaya çalışınca ne oluyor?
Kontrol kaybı, huzursuzluk, ailede çatışma, aksayan sorumluluklar.
5
Kötü bir şey yaşadın mı?
Zorbalık, rızasız paylaşım, tanımadığı yetişkinlerle temas.
Ayrı ayrı dinleyin: ebeveyn ve genç bildirimleri genellikle düşük-orta düzeyde örtüşür; uyumsuzluğun kendisi veridir.
MEME · Beklenti ve gerçek: çimlerde huzurla uzanan biri ve böceklerin saldırısına uğrayan biri
Günlük ekran süresi
Hasta: 2 saat
Telefon: 7 saat
Öz bildirim, kayıtlı kullanımla nadiren örtüşür.
Lewis 6e, Tablo 5.3.4 · Parry ve ark., Nat Hum Behav 2021 · De Los Reyes ve ark., Psychol Bull 2015
19 / 23
06 · KLİNİKTE
Ekrana kaçan genç, çoğu zaman bir şeyden kaçıyordur.
İNTERNET BAĞIMLILIĞINDA EŞ TANI RİSKİ (OR)
3,05
Alkol kötüye kullanımı
2,85
DEHB
2,77
Depresyon
2,70
Kaygı
8 çalışma, 1641 hasta ve 11.210 kontrol; çoğu kesitsel — Ho ve ark., 2014
Ok iki yöne de işliyor
Düşük yaşam doyumu da sonraki sosyal medya kullanımını artırıyor. — Orben ve ark., 2022
Klinik çıkarım
Ekran sorunu bir belirti olabilir: DEHB, depresyon, kaygı, zorbalık ve aile çatışmasını tarayın; yalnız ekranı tedavi etmeyin.
MEME · Buzdağı: su üstünde küçük bir tepe, su altında dev bir kütle
Oyun bağımlılığı
DEHB
Depresyon
Kaygı
Zorbalık
Uykusuzluk
Aile çatışması
Görünen kısım sevk nedenidir; tedavi su altındadır.
Ho ve ark., BMC Psychiatry 2014 · Orben ve ark., Nat Commun 2022
20 / 23
06 · KLİNİKTE
İrade tasarıma yenilir; o hâlde siz de tasarlayın.
1 · Telefon yatak odasının dışında şarj olsun.
Cihazın odada olması, kullanılmasa bile yetersiz uykuyla ilişkili (OR 1,79). — Carter ve ark., 2016
2 · Bildirimleri toplayın.
Günde üç toplu bildirim: daha iyi dikkat, daha az stres, daha çok kontrol hissi (RKÇ, n=237). — Fitz ve ark., 2019
3 · Bir hafta ara verin.
Bir haftalık sosyal medya arası iyi oluşu artırdı, depresyon ve kaygıyı azalttı (RKÇ, n=154). — Lambert ve ark., 2022
4 · Mobil interneti dinlendirin.
İki hafta mobil internetsiz kalanların %91’i en az bir alanda düzeldi. — Castelo ve ark., 2025
5 · Kaydırmayın, bağlanın.
Yoğun ama problemsiz kullanan gençler daha güçlü akran desteği bildiriyor. — WHO/HBSC, 2024
MEME · Gru’nun planı: dört panelde tahtadaki planı anlatan Gru
Bildirim kapalı.
Telefon odadan çıksın.
Hepsini TikTok’ta anlat.
Hepsini TikTok’ta anlat.
Planın son adımı her zaman sorunlu.
Carter 2016 · Fitz 2019 · Lambert 2022 · Castelo 2025 · WHO/HBSC 2024 · AAP Family Media Plan
21 / 23
KAPANIŞ
Akılda kalsın
1
Sözlükler yılın kelimesini değil, yılın semptomunu seçiyor.
2
Ergen beyninde gaz pedalı tam; frenler hâlâ montajda.
3
Akışın sonu yok; çünkü son, iş modelinin sonu olurdu.
4
Ortalama etki küçük; ama ortalama ergen diye biri yok.
5
Kronometreye değil, kontrol kaybına bakın.
6
Oyun oynamak tanı değildir; hayatın oyunda kalması tanıdır.
7
İyi arkadaş bazen “saçmalıyorsun” der; sohbet botu genellikle demez.
8
Beyin çürümez; neyi tekrar ederseniz onda ustalaşır.
MEME · This is fine: yanan odada kahvesini içen köpek
Oda: 20 dakika ve 30’dan fazla kaynak sonra
Köpek: “Her şey yolunda değil; ama yönetilebilir.”
Sorular?
Tüm kaynaklar bir sonraki slaytta, DOI bağlantılarıyla.
22 / 23
KAPANIŞ
Kaynaklar
MAKALELER (1/2)
Barzilay 2026 · Pediatrics
Beyens 2020 · Sci Rep
Bethlehem 2022 · Nature
Carter 2016 · JAMA Pediatr
Casey 2008 · Ann N Y Acad Sci
Castelo 2025 · PNAS Nexus
De Los Reyes 2015 · Psychol Bull
Fassi 2025 · Nat Hum Behav
Fitz 2019 · Comput Hum Behav
Goodyear 2025 · Lancet Reg Health Eur
Granic 2014 · Am Psychol
Ho 2014 · BMC Psychiatry
Kollins 2020 · Lancet Digit Health
Lambert 2022 · Cyberpsychol Behav Soc Netw
Madigan 2018 · JAMA Pediatr
MAKALELER (2/2)
Maza 2023 · JAMA Pediatr
McBain 2025 · JAMA Netw Open
Nguyen 2025 · Psychol Bull
Odgers 2024 · Nature (kitap eleştirisi)
Olvera 2021 · Mov Disord Clin Pract
Orben ve Przybylski 2019 · Nat Hum Behav
Orben 2022 · Nat Commun
Parry 2021 · Nat Hum Behav
Rothberg 2010 · BMJ
Sherman 2016 · Psychol Sci
Stevens 2021 · Aust N Z J Psychiatry
Xiao 2025 · JAMA
Yeung 2022 · Can J Psychiatry
Ferster ve Skinner 1957 · kitap
RAPOR · MEVZUAT · KİTAP
TÜİK 2024 · Çocuklarda BT kullanımı
Pew 2025 · Teens, Social Media & AI
Pew 2025 · Teens and Mental Health
Common Sense Media 2025
WHO/HBSC 2024 · Cilt 2 ve 6
eSafety Commissioner 2026
Avrupa Komisyonu 2026 · DSA
DSÖ ICD-11 · 6C51
APA 2020 · şiddet içeren oyunlar
WSJ 2021 · Facebook Files
Oxford, Cambridge, Collins sözlükleri
Kaliforniya SB 243 · 2025
7578 s. Kanun · Yönetmelik RG 33396
MEB 2026–27 · BTK GİM · NCMEC
Haidt 2024 · The Anxious Generation
Lewis 6e 2026 · AAP Family Media Plan
Bilgiler Kasım 2026 itibarıyladır; güncel mevzuat için Resmî Gazete ve mevzuat.gov.tr.
23 / 23